ଶ୍ରୀକରଣ ଓ କରଣ

ଚତୁର୍ଥ ନରସିଂହ ଦେବଙ୍କ ରାଜସଭାରେ ଯେତେବେଳେ ବାହ୍ୟ ଆକ୍ରମଣର ଆଶଙ୍କା ଦେଖାଦେଇଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଶ୍ରୀକରଣ ବିଶ୍ୱନାଥ ମହାସେନାପତି ନିଜ ବିଚକ୍ଷଣ ରଣନୀତି ଓ ବୀରତ୍ୱ ବଳରେ ଓଡ଼ିଶାର ସ୍ୱାଧୀନତା ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ସେ କେବଳ ରାଜ୍ୟର ଅର୍ଥ ଓ ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ନଥିଲେ, ବରଂ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଧାନ ସେନାପତି ଭାବେ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଦକ୍ଷତା ପ୍ରମାଣିତ କରିଥିଲେ। ଗଙ୍ଗ ଓ ଗଜପତି ବଂଶ ଶାସନ ସମୟରୁ ହିଁ 'ଶ୍ରୀକରଣ' ଓ କରଣ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ବ୍ୟକ୍ତିବିଶେଷମାନେ ପ୍ରଶାସନ, ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ, ସମରକଳା ଓ ସାହିତ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଆସିଛନ୍ତି।

​ଆଠଗଡ଼ ରାଜବଂଶ ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ସୁରକ୍ଷା

୧୧୭୮ ମସିହାରେ ଶ୍ରୀ କରଣ ନୀଳାଦ୍ରି ବେବର୍ତ୍ତା ପଟ୍ଟନାୟକ ଆଠଗଡ଼ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଇକ ସେନାବାହିନୀ ଏବଂ ଗୁରୁଡ଼ିଗଡ଼, କାହ୍ନୁପୁରଗଡ଼ ଭଳି ଆଠଟି ଦୁର୍ଗ ଜୟ କରି ଏହି ବଂଶ ନିଜର ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ସାମରିକ ଆଧିପତ୍ୟ ବିସ୍ତାର କରିଥିଲା। ମରହଟ୍ଟା ଓ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ କାଳରେ ଚତୁର ରଣନୀତି ଦ୍ୱାରା ନିଜର ସ୍ୱାଧୀନତା ବଜାୟ ରଖିବା ସହ ଏହି ରାଜବଂଶ କବିସୂର୍ଯ୍ୟ ବଳଦେବ ରଥ ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ର ଭଞ୍ଜଙ୍କ ଭଳି ମହାନ ସାହିତ୍ୟିକମାନଙ୍କୁ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ପ୍ରଦାନ କରି ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଋଦ୍ଧିମନ୍ତ କରିଥିଲା।

​୧୮୫୭ ସଂଗ୍ରାମର ବୀର: ଜଗୁ ଦିୱାନ

୧୮୫୭ ସିପାହୀ ବିଦ୍ରୋହ ସମୟରେ ପୋଢ଼ାହାଟ ରାଜ୍ୟର ମୁଖ୍ୟ ଦିୱାନ ଜଗବନ୍ଧୁ ପଟ୍ଟନାୟକ (ଜଗୁ ଦିୱାନ) ପ୍ରତିରୋଧର ଅନ୍ୟତମ ନାୟକ ସାଜିଥିଲେ। ୧୮୩୧ର କୋଲ୍ ବିଦ୍ରୋହରୁ ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କୁ ସଂଗଠିତ କରି ସେ ରାଜା ଅର୍ଜୁନ ସିଂହଙ୍କୁ ଇଂରେଜଙ୍କ ବିରୋଧରେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କରିଥିଲେ। ନିଜେ ଏକ ବିଦ୍ରୋହୀ ସେନା ଗଠନ କରି ଚକ୍ରଧରପୁର ମୁକ୍ତ କରିବା ପରେ, ବ୍ରିଟିଶ ସେନା ଦ୍ୱାରା ଧରାପଡ଼ି ସେ ଚକ୍ରଧରପୁର ବଜାରରେ ସର୍ବସାଧାରଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଫାଶୀ ପାଇ ଶହୀଦ ହୋଇଥିଲେ।

​ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାର ନିର୍ମାତା: ମଧୁସୂଦନ ଦାସ

ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରଥମ ବାରିଷ୍ଟର ଉତ୍କଳଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସ (ମଧୁବାବୁ) ୧୯୦୩ରେ 'ଉତ୍କଳ ସମ୍ମିଳନୀ' ଗଠନ କରି ବିଚ୍ଛିନ୍ନାଞ୍ଚଳ ଓଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିଥିଲେ, ଯାହା ୧୯୩୬ ମସିହାରେ ଭାଷା ଭିତ୍ତିରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଓଡ଼ିଶା ପ୍ରଦେଶ ଗଠନର ମୂଳଦୁଆ ପକାଇଥିଲା। 'ଉତ୍କଳ ଟ୍ୟାନେରୀ' ଓ 'ଓଡ଼ିଶା ଆର୍ଟ ୱେୟାର' ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସେ ସ୍ୱଦେଶୀ ଶିଳ୍ପ ଓ ତାରକସି କଳାକୁ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜନ୍ମଦିନ ଏପ୍ରିଲ ୨୮ କୁ ଓଡ଼ିଶାରେ 'ସ୍ୱାଭିମାନ ଦିବସ' ଭାବେ ପାଳନ କରାଯାଏ।

​ସମାଜ ସୁଧାର ଓ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ନାରୀ ନେତୃତ୍ୱ

ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ଓ ସମାଜସୁଧାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ରମାଦେବୀ ଚୌଧୁରୀ ଏବଂ ମାଳତୀ ଚୌଧୁରୀଙ୍କ ଅବଦାନ ପ୍ରଶଂସନୀୟ। ମା' ରମାଦେବୀ ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ, ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ 'ଅଲକା' ଓ 'ବାରୀ' ଆଶ୍ରମ ଜରିଆରେ ନାରୀ ଜାଗରଣ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବିନୋବା ଭାବେଙ୍କ ଭୂଦାନ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଥିଲେ। ସେହିପରି ବଙ୍ଗଳାର ସେନ୍ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମିତ ମାଳତୀ ଚୌଧୁରୀ, ନବକୃଷ୍ଣ ଚୌଧୁରୀଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ଓଡ଼ିଶାର ବୋହୂ ଭାବେ ନିଜକୁ ଏହି ମାଟିର ସେବାରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା "ତୁଫାନୀ" ଆଖ୍ୟା ପାଇଥିବା ମାଳତୀ ଦେବୀ କୃଷକ, ଆଦିବାସୀ ଓ ଶୋଷିତଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ ଅନୁଗୋଳରେ 'ବାଜିରାଉତ ଛାତ୍ରାବାସ' ସ୍ଥାପନ କରି ଜୀବନସାରା ସଂଗ୍ରାମ କରିଥିଲେ।

​ଶ୍ରୀକରଣ ଓ କରଣ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱମାନେ ନିଜର ପ୍ରଶାସନିକ ଦକ୍ଷତା, ସମର କୌଶଳ, ରାଜନୈତିକ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଓ ସାମାଜିକ ତ୍ୟାଗ ମାଧ୍ୟମରେ ଓଡ଼ିଶାର ଇତିହାସକୁ ସମୃଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ଏହି ନେତୃତ୍ୱ ଓ ସେବା ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବୋଜ୍ଜ୍ୱଳ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଙ୍ଗ ।

( When external invasion threatened the court of Eastern Ganga Monarch Narasimha Deva IV, Shrikaran Vishwanath Mahasenapati stepped forward to defend the realm with both administrative wisdom and military prowess. Serving as the Commander-in-Chief, he not only safeguarded Odisha's sovereignty through strategic warfare but also shaped state policy and governance. Since the Ganga and Gajapati eras, the 'Shrikaran' and Karan community played a vital role in administration, diplomacy, military strategy, and cultural patronage.

​The Athgarh Dynasty and Cultural Patronage

In 1178 CE, Shri Karan Niladri Bebarta Patnaik laid the foundation of the Athgarh princely state. Supported by a formidable army of over 500 Paika warriors and securing eight strategic forts—including Gurudigad and Kahnupurgad—the dynasty established strong administrative and military governance. Throughout Maratha and British rule, the rulers of Athgarh maintained their autonomy through shrewd diplomacy while serving as patrons of Odia literature, fostering iconic poets such as Kabisurya Baladeba Rath and Upendra Bhanja.

​The 1857 Rebellion: Jagu Diwan

During the First War of Indian Independence in 1857, Jagabandhu Patnaik (Jagu Diwan), the chief minister of the Podahat kingdom, emerged as a key anti-colonial figure. Having organized indigenous tribal communities since the Kol Rebellion of 1831, he persuaded King Arjun Singh to resist British capitulation. Jagu Diwan built a rebel army, liberated Chakradharpur, and fought until he was captured by British forces under Lieutenant Birch and publicly executed in the Chakradharpur market.

​Architect of Modern Odisha: Madhusudan Das

As Odisha’s first barrister, Utkal Gourav Madhusudan Das (Madhu Babu) founded the Utkal Sammilani in 1903 to unite disjointed Odia-speaking regions. His efforts paved the way for Odisha to become India's first language-based province in 1936. A pioneer of indigenous industry, he established Utkal Tannery and Orissa Art Ware to promote traditional Odia silver filigree craft globally. His legacy in education, women's empowerment, and social justice is commemorated annually on his birthday, April 28, as Swabhiman Divas (Self-Respect Day).

​Women Leadership in Social Reform

Women leaders from the community contributed significantly to freedom movements and social reform. Rama Devi Choudhury answered Mahatma Gandhi’s call, actively participating in the Salt Satyagraha and Quit India movement while establishing the Alka and Bari Ashrams for women's education, sanitation, and rural development. She later played a prominent role in Acharya Vinoba Bhave's Bhoodan (Land-Gift) movement.

​Similarly, Malati Choudhury, born into the Bengali Sen family, married Nabakrushna Choudhury and dedicated her life to Odisha's development. Affectionately named "Tufani" by Gandhi, she founded the Baji Rout Chhatrabasa in Angul and advocated for the rights of farmers, tribal communities, and the underprivileged throughout her life.

​The administrative foresight, military leadership, political vision, and social service of these historical figures deeply shaped the development of Odisha, remaining an integral part of the region's historical heritage. )

        ✍️ସନ୍ତୋଷ ପଟ୍ଟନାୟକ