ମନେପଡ଼ନ୍ତି : ‘ଜନତାର କବି' ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟ
~~~~~~~~~୦~~~~~~~~~
✍ ସୁଶୀଲ୍ କୁମାର ଭୋଇ
ବିଶ୍ବ ସ୍ତରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିବା ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟ ଅନ୍ୟତମ। ପ୍ରାୟ ସାଢ଼େ ସାତ ଦଶନ୍ଧି ଧରି ସେ ସାହିତ୍ୟ ସାଧନାରେ ବ୍ୟାପୃତ ଥିଲେ। ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ, ଫାସିବାଦ ଓ ବିଶ୍ବ ଯୁଦ୍ଧ ବିରୋଧରେ ଲେଖନୀ ଚାଳନା କରିଥିଲେ। ସେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଅତ୍ୟାଧୁନିକତାର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ। ତାଙ୍କୁ ‘ଜନତାର କବି’ କହାଯାଏ। ଓଡ଼ିଆ ଏବଂ ଇ˚ରେଜୀରେ ସେ ଚାଳିଶରୁ ଅଧିକ ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରିଯାଇଛନ୍ତି। କବିତା, ଗଳ୍ପ, ଉପନ୍ୟାସ, ସମାଲୋଚନା, ପ୍ରବନ୍ଧ ଆଦି ଏଥି ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ। ୧୯୮୬ରେ ‘ଜ୍ଞାନପୀଠ ପୁରସ୍କାର’ ପାଇଥିବା ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟଙ୍କୁ ୧୯୮୮ରେ କଟକ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର ଭବନରେ ଓଡ଼ିଶାବାସୀଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ‘ମହାକବି’ ଉପାଧି ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଥିଲା। କେହି କେହି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହୁଥିଲେ ‘ମାଟିର ଦ୍ରୋଣ’ ଏବଂ ‘ସମୟର ସଭାକବି’। ‘ମଶାଣିର ଫୁଲ’, ‘ଚିତ୍ରଗ୍ରୀବ’, ‘ସାଗର ତଳର ଢେଉ’, ‘ହାଟର କାହାଣୀ’, ‘ରାଜା ପୁଅ’, ‘ଭାନୁମତୀର ଦେଶ’, ‘ପଲ୍ଲୀଶ୍ରୀ’, ‘ବାଜି ରାଉତ’, ‘ପାଣ୍ଡୁଲିପି’ ଆଦି ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃତି ତାଲିକା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କିଛି ପୁସ୍ତକ।
ତାଙ୍କର ଅନେକ କବିତାରୁ ସାମ୍ୟବାଦର ଝଲକ ମିଳେ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ‘ଭାତ’ କବିତାର ଗୋଟିଏ ପଦ- ‘ବଡ଼ ଭୋକ ବାବୁ ! ବଡ଼ ଭୋକ
ଆଜି ଖାଇବାକୁ ଦିଅ ଭାତ;
ହକ ପାଉଣା ଗଣ୍ତାକ ପାଇଁ
କେତେ ବି ପାତିବୁ ହାତ ?
ଯେଉଁ ଧାନ ଆମେ ବୁଣିଲୁ କାଟିଲୁ
ସେହି ଧାନ ଦିଅ ଆଣି;
ପୀଡ଼ିତ ଆତ୍ମା ଗର୍ଜି ଉଠଇ
ଶୁଣ ତା’ ବିପୁଳ ବାଣୀ।’
ଏକଦା ଔପନ୍ୟାସିକ ଗୋପୀନାଥ ମହାନ୍ତି, ତାଙ୍କ କବିତାଗୁଡ଼ିକୁ ‘ଘଡ଼ଘଡ଼ି’ ଭାବେ ଆଖ୍ୟାୟିତ କରିଥିଲେ। ରୋମାଣ୍ଟିକ୍ କବି ବିନୋଦ ଚନ୍ଦ୍ର ନାୟକ କହିଥିଲେ-
‘କବିତା ବା ସାହିତ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଲା, ଜୀବନକୁ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟମୟ କରିବା; ଯାହାକୁ ରାଉତରାୟ ଗ୍ରହଣ କରିନାହାନ୍ତି। ସାହିତ୍ୟକୁ ଜୀବନର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ନ କହି ଜୀବନ ସଙ୍ଗଠକ ବୋଲି ବିବେଚନା କରିଛନ୍ତି।’ ତେବେ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଅନେକ ସ୍ବୀକାର କରନ୍ତି ଯେ, ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟଙ୍କ ସାହିତ୍ୟର ଆକଳନ କୌଣସି ଆଲୋଚକଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଏତେ ସହଜସାଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ନୁହେଁ। ସେ ସବୁ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଓଡ଼ିଆ ଆଧୁନିକତାବାଦର ଅଗ୍ରଗାମୀ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି। ପରମ୍ପରା ସହ ଆଧୁନିକତାର ଏବଂ ଆଧୁନିକତା ସହ ଆଧୁନିକତାବାଦର ମହା-ସମନ୍ବୟ ଆଣିଥିବା ସାହିତ୍ୟିକ ସେ। ଆଲୋଚକ ଶୈଳଜ ରବିଙ୍କ ଭାଷାରେ- ‘ଦେଶ କାଳର ହିଡ଼ବାଡ଼ ଡେଇଁ କାଳିଦାସର ବର୍ଣ୍ଣନା ଆଉ ଅଷ୍ଟ୍ରେଲିଆର ମେଲ୍ବୋର୍ନ୍ ଭିତରେ ଏକାୟନ କରିପାରେ, ଉଭୟଙ୍କୁ ମିଶାଇ ନିଜ ପାଇଁ ନିବିଡ଼ ନୀଡ଼ଟିଏ ଗଢ଼ିଦେଇପାରେ, କେବଳ ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟଙ୍କ ପରି ଏକ ଦୁର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଗତିଶୀଳ କବି ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ବ।’
ପନ୍ଦର ବର୍ଷ ବୟସରେ ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟଙ୍କ କବି ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ୧୯୨୮ରେ ‘ପଞ୍ଚାମୃତ’ ପତ୍ରିକାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ପ୍ରଥମ କବିତା। ଛାତ୍ର ଜୀବନରେ ବ୍ରିଟିସ୍ ସରକାର ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ି ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଉଚ୍ଚ ବିଦ୍ୟାଳୟରୁ ବହିଷ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ। ଫଳରେ ତାଙ୍କୁ ସୁଦୂର କଲକାତାରେ ପଢ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା। ରାଜନୈତିକ ଚରମପନ୍ଥୀ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ରେଭେନ୍ସା ମହାବିଦ୍ୟାଳୟରେ ସ୍ନାତକୋତ୍ତର ଶିକ୍ଷାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରିଥିଲେ ତତ୍କାଳୀନ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରଫେସର୍ ଡ. ପ୍ରାଣକୃଷ୍ଣ ପରିଜା। ଏକ ସମୟରେ ତାଙ୍କର କିଛି କବିତା ନିଷିଦ୍ଧ କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରେସ୍ ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ ସେ ଦଣ୍ତିତ ହୋଇଥିଲେ। ସ୍ବାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ, ଛାତ୍ର ଓ କୃଷକ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆଦିରେ ଭାଗ ନେଇ ଦୁଇ ଥର ଜେଲ୍ ଯାଇଥିଲେ। ନିଜର ସୁଦୀର୍ଘ କର୍ମମୟ ଜୀବନରେ ଦେଶ-ବିଦେଶରେ, ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପରିସରରେ, ଓଡ଼ିଶାର ମହାନ୍ ଐତିହ୍ୟ ଓ କଳା-କୀର୍ତ୍ତିର ଯଥାଯଥ ଉପସ୍ଥାପନା ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଥିଲେ। ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଦୁର୍ନୀତିକୁ ନେଇ ସେ ଆଜୀବନ ବ୍ୟଥିତ ଥିଲେ। ଆତ୍ମଚରିତ ‘ଉତ୍ତର କକ୍ଷ’ରେ ଲେଖିଛନ୍ତି -
‘ସାହିତ୍ୟକୁ ଏକ ଉପଲକ୍ଷ କରି ପ୍ରଚୁର ଫାଇଦା ଉଠାଇବା, ବିଭିନ୍ନ ବୋର୍ଡ୍ ଓ କମିଟିମାନଙ୍କର ସଦସ୍ୟ ବନି ନିଜେ ନିଜ ବହିର କ୍ରେତା, ବିକ୍ରେତା ଓ ମୂଲ୍ୟାୟକ ସାଜିବା ଆଜିକାଲି ସାହିତ୍ୟ ଜଗତରେ ଏକ ସାଧାରଣ ଦୃଶ୍ୟ। ଏହାର ପରିସର ଦିନକୁ ଦିନ ବିପୁଳ ଆୟତନ ଲାଭକରୁଛି।..ଏ ପ୍ରକ୍ରିୟା ରାଧାନାଥଙ୍କ ସମୟରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଲାଣି ବୋଲି ଶୁଣିଥିଲି। ସେ ନିଜ ସାହିତ୍ୟକୁ ଚଳାଇବାକୁ ସରକାରୀ କଳ ଓ ଜନମତକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଲେଖାର ବିରୋଧ କଲେ, ସେ(ରାଧାନାଥ) ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ, ପରୋକ୍ଷରେ ହେଉ ପଛକେ, ଦାଉ ସାଧିବାକୁ ଛାଡ଼ୁ ନ ଥିଲେ। ସେତେ ବେଳର ସ୍କୁଲ୍ ଛାତ୍ର ନିରୀହ ଗୋପବନ୍ଧୁ ମଧ୍ୟ ତହିଁର ଶିକାର ହୋଇଥିଲେ।’
ସଚ୍ଚି ରାଉତରାୟଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ ଥିଲା, ଏକ ଅପେକ୍ଷା। ସେ କହିଛନ୍ତି- ‘ଯାହା ବଞ୍ଚାଯାଏ, ତାହା ହିଁ ଜୀବନ; ଯାହା ଅଭିନୀତ ହୁଏ, ତାହା ନୁହେଁ।’ ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମଣିଷ ପ୍ରଥମେ ମଣିଷ- ସେ ପଶୁ ନୁହେଁ କି ଦେବତା ନୁହେଁ। ମଣିଷର ମଣିଷପଣିଆକୁ ଯିଏ ଦେଖେନାହିଁ, ସେ କିଛି ହିଁ ଦେଖେନାହିଁ। ସ୍କୁଲ୍ ସାର୍ଟିଫିକେଟ୍ ଅନୁଯାୟୀ ୧୯୧୬ ମେ ୧୩ରେ, ଖୋର୍ଦ୍ଧା ଗୁରୁଜଙ୍ଗର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘କଟା ରାଉତରାୟ ବଂଶ’ (ଜନଶ୍ରୁତି କହେ, ତାଙ୍କ ବଂଶର ଜଣେ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଗଜପତି ମହାରାଜା ବିବାହ କରିଥିଲେ। ବିବାହ ପରେ ନଅରକୁ ଆସିବା ପାଇଁ ଶ୍ବଶୁରଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ମିଳିଥିଲା। ଏହାକୁ ମର୍ଯ୍ୟାଦାହାନିକର ଭାବି, ସେ ନିଜ ମୁଣ୍ତକୁ ଖଣ୍ତାରେ କାଟିଦେଇଥିଲେ। କାଟିବା ପୂର୍ବରୁ କଟାମୁଣ୍ତକୁ ପାଟକନାରେ ଘୋଡ଼ାଇ, ରୁପା ଥାଳିରେ ନଅରକୁ ପଠାଇବା ପାଇଁ ନିର୍ଦେଶ ଦେଇଯାଇଥିଲେ।) ରେ ସେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲେ। କଟକ ସହରରେ ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବାସକରୁଥିଲେ।
‘ଦିଗନ୍ତ’ ପତ୍ରିକାର ସଂପାଦନା କରୁଥିଲେ। ୨୧ ଅଗଷ୍ଟ୍ ୨୦୦୪ରେ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ହୋଇଥିଲା।
ଏହି ମହାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୟ ତଥା କବି ,ସାହିତ୍ୟିକଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ ପରିବାର କୋଟି ନମନ ସହ ଶ୍ରଦ୍ଧାସୁମନ ଜ୍ଞାପନ କରୁଚି 🙏
ତଥ୍ୟ ଓ ସଂଗ୍ରାହକ :
ସାମାଜିକ କର୍ମୀ : ସୁଶୀଲ୍ କୁମାର ଭୋଇ ।
ଫୋନ୍ : 6371 777 876
