#ଚାମଚ଼ା
ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବଙ୍ଗଳାର ସମୃଦ୍ଧ ସିଂହାସନ ଉପରେ ଯେତେବେଳେ ଯୁବ ନବାବ ସିରାଜ-ଉଦ୍-ଦୌଲା ଅଧିଷ୍ଠିତ ଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ମୁର୍ଶିଦାବାଦର ରାଜଦରବାର ଆଲୋକ, ରତ୍ନ ଓ କ୍ଷମତାର ପ୍ରଭାବରେ ଝଲସୁଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସେହି ସୋଲ୍ଲାସପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଲୋକର ଗହନ ଗର୍ଭରେ ଛାୟାବୃତ ହୋଇ ରହିଥିଲା ବିଷାକ୍ତ କପଟତାର ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଜାଲ। ଦରବାରର ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିଲେ ନବାବଙ୍କ ଅତି ନିକଟତର କୁହାଯାଉଥିବା ସେନାପତି, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ଧନୀ ସେଠମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶାସକଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଷ୍ପତ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୁଲ୍ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ରୋଧପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଚରଣକୁ ଅନ୍ଧ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସା କରିବାରେ ପରସ୍ପର ସହ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଥିଲେ। ମୀର ଜାଫର, ଜଗତ ସେଠ୍, ରାୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଉମିଚାନ୍ଦଙ୍କ ପରି ଚରିତ୍ରମାନେ ନବାବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏପରି ଅବନତ ମସ୍ତକରେ ଶବ୍ଦର ମାୟାଜାଲ ବୁଣୁଥିଲେ, ଯେପରି ପ୍ରତୀୟମାନ ହେଉଥିଲା ସମଗ୍ର ବଙ୍ଗଳାରେ ନବାବଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଜ୍ଞାନୀ, ସାହସୀ ଓ ଦୂରଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି। ସେମାନେ ନବାବଙ୍କର ଅଭିଜ୍ଞତାର ଅଭାବ ଓ ଦୁର୍ବଳତାଗୁଡ଼ିକୁ ସାହସିକତାର ଆଖ୍ୟା ଦେଉଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ହଠକାରୀ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କୂଟନୀତି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲେ। ନବାବ ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଅନୁଚିତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ନେଉଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଦରବାରୀମାନେ ଅତିଶୟ ଭକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି କହୁଥିଲେ ଯେ ଏହା ହିଁ ରାଜ୍ୟର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମାର୍ଗ ଏବଂ ଏପରି ନିଷ୍ପତ୍ତି କେବଳ ଜଣେ ମହାନ ଯୋଦ୍ଧା ହିଁ ନେଇପାରିବ।
ସେହି ସମୟରେ ଇଂରେଜ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ନିଜର ବ୍ୟାପାରିକ ସୀମା ଡେଇଁ ବଙ୍ଗଳାର ମାଟିରେ ନିଜର ବିଷାକ୍ତ ଶେଷ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଥିଲା। ରବର୍ଟ କ୍ଲାଇଭଙ୍କ ଚକ୍ରାନ୍ତ ବଙ୍ଗଳାର ଆକାଶରେ କଳା ବାଦଲ ହୋଇ ମାଡ଼ି ଆସୁଥିଲା। ଦରବାରରେ କିଛି ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦେଶପ୍ରେମୀ ଓ ସାହସୀ ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଯେପରିକି ମୀର ମଦନ ଏବଂ ମୋହନ ଲାଲ। ସେମାନେ ନବାବଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ସତର୍କ କରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରି କହିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ ଯେ ବିଦେଶୀ ଶକ୍ତି ଆମ ଦ୍ୱାରଦେଶରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଛି ଏବଂ ନିଜ ଦରବାରର ଅଭ୍ୟନ୍ତରରେ ବିଶ୍ୱାସଘାତକତାର ମଞ୍ଜି ବୁଣାସରିଛି। କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟର ସ୍ୱର ସଦାସର୍ବଦା କଠୋର, ଅପ୍ରିୟ ଏବଂ ଅସୁବିଧାଜନକ ହୋଇଥାଏ। ନବାବ ସିରାଜ-ଉଦ୍-ଦୌଲା ମୀର ମଦନଙ୍କ ନିର୍ଭୀକ ସମାଲୋଚନା ଓ ସତର୍କବାଣୀକୁ ନିଜର ଅପମାନ ବୋଲି ମନେକଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କ କାନ ଅତିଶୟ ଖୁସାମତ, ମିଥ୍ୟା ସ୍ତୁତିଗାନ ଏବଂ ନିରନ୍ତର ଚାଟୁକାରିତା ଶୁଣିବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ହୋଇସାରିଥିଲା।
ମୀର ଜାଫର ଏବଂ ତାଙ୍କର ଚାଟୁକାର ଗୋଷ୍ଠୀ ନବାବଙ୍କ ଅହଂକାରକୁ ନିରନ୍ତର ଖୋରାକ ଯୋଗାଉଥିଲେ। ସେମାନେ ନବାବଙ୍କୁ ବିଶ୍ୱାସ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଇଂରେଜମାନେ ତାଙ୍କର କିଛି କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ ଏବଂ ଦରବାରର ସମସ୍ତ ସେନାପତି ନବାବଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ପ୍ରକୃତରେ ସେମାନେ ନବାବଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସାର ଏକ ଏପରି କାଚଘରେ ଆବଦ୍ଧ କରିଦେଇଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରୁ ବାହାରର ବାସ୍ତବତା, ବିପଦର ଆଶଙ୍କା ଏବଂ ନିଜର ଦୁର୍ବଳତା ବିଲକୁଲ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉନଥିଲା। ନବାବ ଭାବୁଥିଲେ ଯେ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ କଥାରେ ହଁ ରେ ହଁ ମିଶାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ତାଙ୍କର ସଚ୍ଚା ହିତୈଷୀ, ଆଉ ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟ କହି ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁ କିମ୍ବା ବିଦ୍ରୋହୀ।
ଏହି ମିଥ୍ୟା ସୁରକ୍ଷାର ଭ୍ରମ ଏବଂ ଅନ୍ଧ ସ୍ତୁତିଗାନର ପରିଣାମ ଆସିଲା ୧୭୫୭ ମସିହା ଜୁନ୍ ୨୩ ତାରିଖର ପଲାଶୀ ଆମ୍ରକାନନରେ ।
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯେତେବେଳେ ବ୍ରିଟିଶ ବାହିନୀ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରକୃତ ଦେଶପ୍ରେମୀ ମୀର ମଦନ ଯୁଦ୍ଧକରି ପ୍ରାଣବଳି ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଚାଟୁକାରମାନେ ଦରବାରରେ ନବାବଙ୍କ ଶୌର୍ଯ୍ୟର ମିଥ୍ୟା ଗାଥା ଗାଉଥିଲେ, ସେହି ମୀର ଜାଫର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜର ବିଶାଳ ସେନାବାହିନୀକୁ ନିଷ୍କ୍ରିୟ କରି ଛିଡ଼ା କରାଇଦେଲେ। ଚାଟୁକାରିତାର ଆବରଣ ତଳେ ଲୁଚି ରହିଥିବା ସାର୍ଥପରତା ଓ ବିଶ୍ୱାସଘାତକତା ସେହିଦିନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଗ୍ନ ହୋଇ ସାମ୍ନାକୁ ଆସିଲା। ନବାବ ସିରାଜ-ଉଦ୍-ଦୌଲା ନିଜର ଭୁଲ୍ ବୁଝିପାରିବା ବେଳକୁ ବହୁତ ବିଳମ୍ବ ହୋଇସାରିଥିଲା। ପଲାଶୀର ସେହି କାଦୁଅରେ କେବଳ ଜଣେ ନବାବଙ୍କର ପରାଜୟ ହୋଇନଥିଲା, ବରଂ ଗୋଟିଏ ସମୃଦ୍ଧ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସ୍ୱାଧୀନତା ହଜିଯାଇଥିଲା। ବଙ୍ଗଳା ସମେତ ସମଗ୍ର ଭାରତବର୍ଷ ଦୁଇଶହ ବର୍ଷର ପରାଧୀନତାର କଳା ଅନ୍ଧକାର ମଧ୍ୟକୁ ଠେଲି ହୋଇଯାଇଥିଲା ।
ଇତିହାସର ଏହି ଦୁଃଖଦ ଅଧ୍ୟାୟ ଆମକୁ ଏକ ନିଷ୍ଠୁର ଶିକ୍ଷା ଦିଏ। ସାମ୍ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ବାହାର ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଖଣ୍ଡା କିମ୍ବା କାମାଣ ବଳରେ ଧ୍ୱଂସ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ବରଂ ଶାସକଙ୍କ ଦରବାରରେ ବସିଥିବା ସେହି ଚାଟୁକାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଥମେ ଭିତରୁ ପୋକ ଭଳି କୋରି ହୋଇ କ୍ଷୟପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ସତ୍ୟ କହିବାର ସାହସ ଦମନ ହୋଇଯାଏ, ସେଠାରେ ଖୁସାମତକାରୀଙ୍କର ଜୟଜୟକାର ହୁଏ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଶାସକ ସତ୍ୟ ଶୁଣିବାର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାଏ, ସେଠାରେ ପତନର ପ୍ରକ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ। ରାଜତନ୍ତ୍ରର ସେହି ଦରବାରୀ ଖୁସାମତ ଆଜି ଆମର ନବ୍ୟ-ସାମାଜିକ ଓ ରାଜନୈତିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏକ ଶବ୍ଦର ରୂପ ନେଇଛି— '#ଚାମଚା' ।
ପଲାଶୀର ଏହି କରୁଣ ଚିତ୍ର କେବଳ ଇତିହାସର ଗୋଟିଏ ପୃଷ୍ଠା ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଆମ ସମାଜରେ ନିରନ୍ତର ଚାଲିଆସୁଥିବା ଏକ ବିଷାକ୍ତ ମାନସିକତାର ଚିରନ୍ତନ ଦଲିଲ। ‘ଚାମଚା’—ଏକ ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦ, ଯାହାର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବାର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଉପକରଣ। ଏହି ଉପକରଣଟି ନିଜେ କୌଣସି ସ୍ୱାଦ ବାରିପାରେ ନାହିଁ, ନିଜର କୌଣସି ଆତ୍ମା କିମ୍ବା ଚେତନା ନଥାଏ। ଏହା କେବଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ହାତର ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରୁ ପଦାର୍ଥ ନେଇ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ପହଞ୍ଚାଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ମାନବୀୟ ସମ୍ପର୍କ, ସାମାଜିକ ସଂରଚନା ଏବଂ ମାନସିକତାର ପରିସର ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ଏହା ଏକ ଗଭୀର ରୂପକରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ରୂପକ ଅର୍ଥରେ 'ଚାମଚା' ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତୀକ, ଯିଏ ନିଜର ବିବେକ, ସ୍ୱାଭିମାନ, ନୈତିକତା ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନ ଚିନ୍ତାଶକ୍ତିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବିସର୍ଜନ ଦେଇ କେବଳ କୌଣସି କ୍ଷମତାଶାଳୀ କିମ୍ବା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାରେ ଆତ୍ମନିୟୋଜିତ ହୋଇଥାଏ।
ଚାମଚାଗିରି କୌଣସି ନୂତନ ଯୁଗର ଆବିଷ୍କାର ନୁହେଁ। ଏହା ମାନବ ଇତିହାସର ସେହି ଆଦିମ କାଳରୁ ବଞ୍ଚିରହିଛି, ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଥମ କରି ସମାଜରେ କ୍ଷମତାର ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଉପରେ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ଜାହିର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା। ଯେଉଁଠାରେ କ୍ଷମତା ଓ ସମ୍ପଦର କେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ ଘଟେ, ସେଠାରେ ନିଜର କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ହାସଲ କରିବା ପାଇଁ ସୁବିଧାବାଦୀ ଲୋକଙ୍କର ଆଗମନ ହୁଏ। ଏହି ସୁବିଧାବାଦୀମାନେ ଅତି ସହଜରେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ଯେ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ, ସତ୍ୟବାଦିତା, ଯୋଗ୍ୟତା ଏବଂ ସଙ୍ଘର୍ଷର ମାର୍ଗ ଦୀର୍ଘ ଓ କଷ୍ଟକର; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ସ୍ତୁତିଗାନ କରିବା, ତାଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୁଲକୁ ସଠିକ୍ ବୋଲି ଦର୍ଶାଇବା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅହଂକାରକୁ ତୋଷାମଦ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସହଜ ଓ ଲାଭଦାୟକ।
ଚାମଚାଗିରିର ମୂଳଦୁଆ ଛିଡ଼ା ହୋଇଥାଏ ମଣିଷର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ଅଭାବ ଏବଂ ଅସୀମ ସ୍ୱାର୍ଥପରତା ଉପରେ। ଜଣେ ଚାମଚା କେବେହେଲେ ନିଜର ଯୋଗ୍ୟତା ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ ନାହିଁ। ସେ ଜାଣେ ଯେ ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଯୋଗ୍ୟତାର ପରୀକ୍ଷା ଦେଲେ ସେ ହୁଏତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପଛରେ ରହିଯିବ। ତେଣୁ ସେ କ୍ଷମତାସୀନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର କୃପାଦୃଷ୍ଟି ଲାଭ କରିବା ପାଇଁ ନିଜର ସ୍ୱାଭିମାନକୁ ବଳିପକାଏ। ସେ ନିଜର ନିଜସ୍ୱ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ବାସନ୍ଦ କରି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ନିଜର ବୋଲି ଆପଣେଇ ନିଏ। ପ୍ରଭୁ ଯଦି ଦିନକୁ ରାତି ବୋଲି କହନ୍ତି, ଚାମଚା ସଙ୍ଗେ ସଙ୍ଗେ ଆକାଶରେ ତାରା ଗଣିବାର ଅଭିନୟ କରେ। ପ୍ରଭୁ ଯଦି କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଅନ୍ତି, ଚାମଚା ତାହାକୁ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ କ୍ରାନ୍ତି ବୋଲି ପ୍ରଚାର କରେ। ଏହା କେବଳ ସାଧାରଣ ସହମତି ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ମାନସିକ ଦାସତ୍ୱର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପରାକାଷ୍ଠା ।
ଆଜିର ସମାଜରେ ଏହି ପ୍ରବୃତ୍ତି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ । ରାଜନୀତି, କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ, ବ୍ୟବସାୟିକ ସଂସ୍ଥା, ସାମାଜିକ ସଂଗଠନ, ଶିକ୍ଷାନୁଷ୍ଠାନ ଏବଂ ସାଂସ୍କୃତିକ ମଞ୍ଚ—ସବୁଠାରେ ଏହି ମାନସିକତା ନିଜର କଳା ଛାୟା ବିସ୍ତାର କରିଛି । ରାଜନୀତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଭୟଙ୍କର ରୂପରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ । ନେତାଙ୍କ ଦଳୀୟ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ନେତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ବୁଲୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଥମିକ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି ନେତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟଠାରୁ ଦୂରରେ ରଖିବା। ସେମାନେ ନେତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ସମସ୍ୟା, ଅସନ୍ତୋଷ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାର ଚିତ୍ର ଉପସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ବରଂ ସେମାନେ ନେତାଙ୍କୁ ଏହି ମିଥ୍ୟା ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖାନ୍ତି ଯେ ଜନସାଧାରଣ ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସଂଗଠିତ ଓ ଆନନ୍ଦିତ। ନେତାଙ୍କର କୌଣସି କୁନୀତି, ଭ୍ରଷ୍ଟାଚାର କିମ୍ବା ଦୂରଦୃଷ୍ଟିହୀନ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମାଲୋଚନା କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ସେମାନେ ତାହାକୁ ମାଷ୍ଟରଷ୍ଟ୍ରୋକ ବୋଲି ବାହାବା ଦିଅନ୍ତି। ଫଳରେ ନେତା ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି ଏବଂ ଶେଷରେ ଜନସାଧାରଣଙ୍କ ଆକ୍ରୋଶର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି।
ସେହିପରି ଆମର କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ସଂସ୍କୃତି କିମ୍ବା କର୍ପୋରେଟ୍ ଦୁନିଆକୁ ନଜର ପକାଇଲେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ, ଅନେକ ସମୟରେ କଠିନ ପରିଶ୍ରମୀ, ନିଷ୍ଠାପର ଏବଂ ସୃଜନଶୀଳ କର୍ମଚାରୀମାନେ ପଛରେ ରହିଯାଆନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ କି ଚାମଚାଗିରିରେ ନିପୁଣ କର୍ମଚାରୀମାନେ ଅତି ସହଜରେ ପଦୋନ୍ନତି ଓ ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ହାସଲ କରିନିଅନ୍ତି। ବରିଷ୍ଠ ଅଧିକାରୀଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭୁଲକୁ ସୁଧାରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ତାହାର ସମର୍ଥନ କରିବା, ଅଧିକାରୀଙ୍କ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଦେବା, ଏବଂ ସତ୍ୟ କହୁଥିବା ସହକର୍ମୀଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ କାନକୁହା କାମ କରିବା ଏହି ଚାମଚାମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ହତିଆର। ଏହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକର କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷତା କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ହ୍ରାସ ପାଏ, କାରଣ ସେଠାରେ ଯୋଗ୍ୟତା ଅପେକ୍ଷା ଆନୁଗତ୍ୟର ମିଥ୍ୟା ନାଟକକୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦିଆଯାଏ ।
ଏଠାରେ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—ଜଣେ ଚାମଚା ଏବଂ ଜଣେ ସତ୍ୟବାଦୀ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ ? ଏହି ପାର୍ଥକ୍ୟଟି କେବଳ ଆଚରଣର ନୁହେଁ, ବରଂ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟର। ଜଣେ ସତ୍ୟବାଦୀ ସହଯୋଗୀ କିମ୍ବା ସଚ୍ଚା ବନ୍ଧୁ ସଦାସର୍ବଦା ନୀତି, ସତ୍ୟ ଏବଂ ସଂସ୍ଥା କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିର ପ୍ରକୃତ ମଙ୍ଗଳ ଚାହାନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ନେତା କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁ କୌଣସି ଭୁଲ୍ ମାର୍ଗରେ ଗତି କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ, ସାହସର ସହିତ ଭୁଲକୁ ଭୁଲ୍ ବୋଲି କହିବାର ନୈତିକ ସାହସ ଦେଖାନ୍ତି। ସେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ସତ୍ୟ କହିବା ଦ୍ୱାରା ସାମୟିକ ଭାବେ ସମ୍ପର୍କରେ ତିକ୍ତତା ଆସିପାରେ କିମ୍ବା ପ୍ରଭୁଙ୍କର କୋପଦୃଷ୍ଟି ସହିବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ, କିନ୍ତୁ ସେହି ସତ୍ୟହିଁ ଦୀର୍ଘମିଆଦୀ ଭାବେ ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ସଂସ୍ଥାକୁ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା କରିବ। ।
ଅପରପକ୍ଷରେ, ଜଣେ ଚାମଚାର କୌଣସି ନୀତି ନଥାଏ, କୌଣସି ସତ୍ୟ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ନଥାଏ । ତା’ର ଏକମାତ୍ର ନିଷ୍ଠା ହେଉଛି ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ । ସେ ଅତି ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣେ ଯେ ଭୁଲକୁ ଠିକ୍ ବୋଲି କହିଲେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନତା ମିଳିବ । ତେଣୁ ସେ ନେତା କିମ୍ବା ମାଲିକଙ୍କର ଅହଂକାରକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦିଏ, ତାଙ୍କର ଭୁଲ୍ ନିଷ୍ପତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ମାପକାଠି କରି ପ୍ରଶଂସାର ପାହାଡ଼ ଛିଡ଼ା କରେ, ଏବଂ ବାସ୍ତବତାକୁ ଲୁଚାଇ ରଖେ। ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ବନ୍ଧୁ କ୍ଷତ ସ୍ଥାନରେ ଆଣ୍ଟିସେପ୍ଟିକ୍ ଲଗାଇବା ଭଳି କାମ କରେ, ଯାହା ସାମୟିକ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଏ କିନ୍ତୁ ଆରୋଗ୍ୟ କରେ; କିନ୍ତୁ ଜଣେ #ଚାମଚା କ୍ଷତ ଉପରେ ମିଠା ବିଷ ବୋଳିଦିଏ, ଯାହା ମୁହୂର୍ତ୍ତକ ପାଇଁ ଭଲ ଲାଗେ କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ପଚାଇ ଦିଏ।
ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଏହି ମାନସିକତାକୁ ‘Sycophancy’ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏପରି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ‘Sycophant’ କିମ୍ବା ‘Yes-man’ ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦିଆଯାଏ। ‘Yes-man’ ଶବ୍ଦଟିର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଯିଏ ପ୍ରତ୍ୟେକ କଥାରେ କେବଳ ‘ହଁ’ କହିବା ଜାଣିଛି। ବିଶ୍ୱର ଯେକୌଣସି ଭାଷା କିମ୍ବା ସଂସ୍କୃତିକୁ ଦେଖିଲେ ଏହି ଶବ୍ଦର ସମାନ୍ତରାଳ ଶବ୍ଦମାନ ମିଳିବ। ଏହା ପ୍ରମାଣ କରେ ଯେ ଚାମଚାଗିରି କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜାତି, ଦେଶ କିମ୍ବା ସંସ୍କୃତିର ସମସ୍ୟା ନୁହେଁ। ଏହା ହେଉଛି ସମଗ୍ର ମାନବ ଜାତିର ଏକ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ସାମାଜିକ ଓ ମାନସିକ ଦୁର୍ବଳତା। କ୍ଷମତାର ଆକର୍ଷଣ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛି, ସେଠାରେ ଚାମଚାଗିରିର ଉପସ୍ଥିତି ଅବଶ୍ୟମ୍ଭାବୀ ।
ତେବେ, ଏଠାରେ ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିଚାର ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହାକୁ ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ଭୁଲ ବୁଝିଥାଉ। କାହାର ପ୍ରଶଂସା କରିବା ଏବଂ ଚାମଚାଗିରି କରିବା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ସୀମାରେଖା ରହିଛି। ସମାଜରେ ଅନେକ ସମୟରେ ଦେଖାଯାଏ ଯେ ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ସତ୍ୟ, ଭଲ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ନୀତିଗତ ନିଷ୍ପତ୍ତିର ପ୍ରଶଂସା କରେ, ତେବେ ବିରୋଧୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ‘ଚାମଚା’ ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦେଇଦିଅନ୍ତି। ଏହା ଏକ ଗୁରୁତର ଭ୍ରମ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଅପପ୍ରଚାର। କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଭଲ କାମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରିବା କେବେହେଲେ ଚାମଚାଗିରି ନୁହେଁ। ଭଲକୁ ଭଲ କହିବା ଯେପରି ସତ୍ୟର ଏକ ଆବଶ୍ୟକତା, ଭୁଲକୁ ଭୁଲ କହିବା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ସତ୍ୟର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଅଂଶ ।
ଯଦି ଜଣେ ନାଗରିକ କିମ୍ବା ସହକର୍ମୀ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ସମସ୍ତ ସଫଳତା ଓ ସତ୍କାର୍ଯ୍ୟର ମୁକ୍ତକଣ୍ଠରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଏବଂ ସେହି ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଗାଫିଲତି, ଭୁଲ ନିଷ୍ପତ୍ତି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟର ନିର୍ଭୟରେ ସମାଲୋଚନା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଚାମଚା ନୁହଁନ୍ତି; ସେ ଜଣେ ସଚେତନ, ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ଦାୟିତ୍ୱବାନ ନାଗରିକ। କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଶଂସାର ପଛରେ ସତ୍ୟର ଆଧାର ନଥାଏ, ପ୍ରଶଂସାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସଜ୍ଜନତା ନହୋଇ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ହୁଏ, ଏବଂ ଭୁଲକୁ ଲୁଚାଇ ମିଥ୍ୟାର ଆବରଣ ଦିଆଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେହି ପ୍ରଶଂସା ପବିତ୍ରତା ହରାଇ '#ଚାମଚାଗିରି'ରେ ପରିଣତ ହୁଏ ।
ବର୍ତ୍ତମାନର ସୋସିଆଲ ମିଡ଼ିଆ ଯୁଗରେ ଏହି '#ଚାମଚା' ଶବ୍ଦର ବ୍ୟବହାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତାଜନକ ଭାବେ ଆନୁପାତିକତା ହରାଇଛି। ଆଜିର ଡିଜିଟାଲ୍ ବୌଦ୍ଧିକ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଶବ୍ଦଟି ଏକ ବୈଚାରିକ ବିଶ୍ଲେଷଣର ମାଧ୍ୟମ ନହୋଇ ଏକ ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ସୋସିଆଲ ମିଡ଼ିଆରେ ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି କୌଣସି ରାଜନୈତିକ ଦଳ, ନେତା କିମ୍ବା ବିଚାରଧାରାକୁ ଯୁକ୍ତିସଂଗତ ଭାବେ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି, ତେବେ ବିରୋଧୀ ପକ୍ଷ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ଉପରେ 'ଚାମଚା'ର ଲେବୁଲ୍ ଲଗାଇଦିଅନ୍ତି। ପୁନଶ୍ଚ, ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷର ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ନେତାଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତି, ପ୍ରଥମ ପକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମାନ ନିନ୍ଦାସୂଚକ ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହାର କରେ।
ଏହାର ପରିଣାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟାବହ ହୋଇଛି। ସମାଜରୁ ସୁସ୍ଥ ତର୍କ, ତଥ୍ୟଭିତ୍ତିକ ଆଲୋଚନା ଏବଂ ଗଠନମୂଳକ ସମାଲୋଚନାର ବାତାବରଣ ଗାୟବ ହୋଇଯାଉଛି। ଲୋକମାନେ ଘଟଣାର ସତ୍ୟାସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଯୁକ୍ତିର ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟକୁ ନବୁଝି କେବଳ ପରସ୍ପରକୁ ନିନ୍ଦିତ କରିବାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ରହୁଛନ୍ତି। ଶବ୍ଦର ଏପରି ଶସ୍ତା ବ୍ୟବହାର ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତ ଚାମଚାଗିରି ଏବଂ ନୀତିଗତ ସମର୍ଥନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପାର୍ଥକ୍ୟ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଯାଉଛି। ତେଣୁ କାହାକୁ 'ଚାମଚା' ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଆମକୁ ତାଙ୍କର ଆଚରଣ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ବାସ୍ତବିକତା ଏବଂ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗମ୍ଭୀରତାର ସହିତ ବିଚାର କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ଗଣତନ୍ତ୍ରର ଆତ୍ମା ଓ ଏହାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ହେଉଛି—ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାର ସ୍ୱାଧୀନତା। ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ କୌଣସି ନେତା, ଶାସକ କିମ୍ବା ପ୍ରଶାସକ ଅମର କିମ୍ବା ନିର୍ଭୁଲ ନୁହଁନ୍ତି। ଯେଉଁ ସମାଜ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ଶିଖେ, ଯେଉଁ ସମାଜ ଶାସକଙ୍କ ଚକ୍ଷୁରେ ଚକ୍ଷୁ ମିଶାଇ ସତ୍ୟ କହିବାର ସାହସ ରଖେ, ସେହି ସମାଜ ହିଁ ସଦାସର୍ବଦା ପ୍ରଗତିର ପଥରେ ଆଗେଇ ଚାଲେ। ବ୍ୟକ୍ତିଗତ କିମ୍ବା ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ଅନ୍ଧ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ସମାଜ କ୍ରମଶଃ ପଛକୁ ହଟିଯାଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ସ୍ଥାଣୁ ହୋଇପଡ଼େ। ଜଣେ ରାଜନୈତିକ ନେତା, ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ, ଜଣେ ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀ, କିମ୍ବା ଜଣେ ପରିବାରର ମୁଖ୍ୟ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସତ୍ୟ ସମାନ ଭାବେ ପ୍ରଯୁଜ୍ୟ। ଯେଉଁମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କର ଭୁଲ ଦେଖାଇ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ହିତୈଷୀ। ଆଉ ଯେଉଁମାନେ ସବୁବେଳେ କେବଳ ଖୁସାମତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜର ସ୍ୱାର୍ଥ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଗର୍ତ୍ତ ଆଡ଼କୁ ଠେଲି ଦେଉଥାନ୍ତି।
ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ ସଦାସର୍ବଦା ଗୋଟିଏ କଥା ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉଥିଲେ—"ସତ୍ୟ ହିଁ ଈଶ୍ୱର।" ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ଚିନ୍ତାଧାରାର ମୂଳକଥା ଥିଲା ଯେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି କିମ୍ବା ନେତା ସତ୍ୟଠାରୁ ବଡ଼ ହୋଇପାରିବେ ନାହିଁ। ଯଦି ଆମେ ସତ୍ୟର ମାର୍ଗକୁ ଛାଡ଼ି କେବଳ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିର ପୂଜା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିବା, ତେବେ ସେହି ପଥ ଶେଷରେ ସମାଜକୁ ଦାସତ୍ୱ ଓ ଦୁର୍ବଳତା ସୃଷ୍ଟି ଆଡ଼କୁ ନେଇଯିବ। ବ୍ୟକ୍ତିପୂଜା ହେଉଛି ଗଣତନ୍ତ୍ରର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁ, ଏବଂ ଚାମଚାଗିରି ହେଉଛି ସେହି ବ୍ୟକ୍ତିପୂଜାର ମୁଖ୍ୟ ଇନ୍ଧନ।
ସେହିପରି ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ସ୍ଥାପତି ଡ଼ଃ ବି. ଆର୍. ଆମ୍ବେଦକର ମଧ୍ୟ ନିଜର ବହୁ ଭାଷଣରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଚିନ୍ତା, ଯୁକ୍ତିବାଦୀ ମନୋଭାବ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିପୂଜାର ବିପଦ ସମ୍ପର୍କରେ ଚେତାବନୀ ଦେଇଥିଲେ। ସେ କହିଥିଲେ ଯେ ରାଜନୀତିରେ ଭକ୍ତି କିମ୍ବା ବ୍ୟକ୍ତିପୂଜା ହେଉଛି ଏକ ଏପରି ନିଶ୍ଚିତ ମାର୍ଗ, ଯାହା ଶେଷରେ ଏକଚାଟିଆ ଶାସନ ଓ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରିତା ଆଡ଼କୁ ନେଇଯାଏ। ଏହି ଦାର୍ଶନିକ ଚିନ୍ତାଧାରାଗୁଡ଼ିକ ଆମକୁ ନିରନ୍ତର ମନେ ପକାଇ ଦିଅନ୍ତି ଯେ, କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି, ନେତା କିମ୍ବା କ୍ଷମତାସୀନ ଗୋଷ୍ଠୀଠାରୁ ନୀତି, ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଦେଶର ହିତ ସଦାସର୍ବଦା ବହୁତ ଉପରେ।
‘ଚାମଚା’ ଶବ୍ଦଟି କେବଳ ଆମ ଭାଷାର କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଶବ୍ଦକୋଷର ବ୍ୟାକରଣଗତ ପଦ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଆମ ସମାଜର ନୈତିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟକୁ ମାପିବାର ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଇନା। ଏହା ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଆମ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନାଗରିକଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରେ—ଆମେ ସତ୍ୟର ପକ୍ଷରେ ଅଛୁ ନା ବ୍ୟକ୍ତିର ପକ୍ଷରେ ? ଆମେ ଆମର ବିବେକ ଓ ନୈତିକତାର ଆଲୋକରେ ପରିଚାଳିତ ହେଉଛୁ ନା କ୍ଷୁଦ୍ର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାର୍ଥ ଓ ଭୟର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ଚାଲୁଛୁ ? ଆମେ କୌଣସି କ୍ଷମତାସୀନ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅନ୍ଧ ପ୍ରଶଂସା କରି ନିଜର ସ୍ୱାଭିମାନକୁ ବନ୍ଧକ ରଖୁଛୁ, ନା ସତ୍ୟବାଦୀ ହୋଇ ନିଜର ନିର୍ଭୟ ଚେତନାକୁ ଜୀବନ୍ତ ରଖୁଛୁ ?
ଜଣେ ନାଗରିକ ଭାବରେ, ଜଣେ ମଣିଷ ଭାବରେ, ଯେଉଁଦିନ ଆମେ ଅନ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତିପୂଜା ଓ ଖୁସାମତର କଳା ଆବରଣକୁ ଦୂରେଇ ଦେଇ ନୀତି, ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ ଚିନ୍ତାଧାରାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେବା ଶିଖିବୁ, ସେହିଦିନ ସମାଜରୁ ଚାମଚାଗିରିର ବୃକ୍ଷ ମୂଳପୋଛ ହୋଇଯିବ। କାରଣ ଏକ ସୁସ୍ଥ, ସମୃଦ୍ଧ, ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ସମାଜର ଗଠନ ପାଇଁ କେବେହେଲେ ଚାଟୁକାର, ଖୁସାମତକାରୀ କିମ୍ବା ନିର୍ବୀର୍ଯ୍ୟ #ଚାମଚାମାନଙ୍କର ଆବଶ୍ୟକତା ନଥାଏ। ଏକ ଜୀବନ୍ତ ସମାଜକୁ ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇଥାଏ ସତ୍ୟବାଦୀ, ନିର୍ଭୀକ, ସାହସୀ ଏବଂ ସ୍ୱାଭିମାନୀ ନାଗରିକ, ଯେଉଁମାନେ ଆଖିରେ ଆଖି ମିଶାଇ ସତ୍ୟ କହିପାରିବେ, ସମାଜକୁ ସଠିକ୍ ଦିଗଦର୍ଶନ ଦେଇପାରିବେ ଏବଂ ନିଜର ବିବେକର ଆଲୋକରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ସମାଜର ନିର୍ମାଣ କରିପାରିବେ।
✍️ ସନ୍ତୋଷ ପଟ୍ଟନାୟକ ,ଗଞ୍ଜାମ
