ଭାରତୀୟ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟରେ କାମରୁ ମୋକ୍ଷର ଦିବ୍ୟ ଯାତ୍ରା
ପଥରର ଶୀତଳ ନୀରବତା ଭିତରେ କ’ଣ ସତରେ ସୁପ୍ତ ହୋଇରହିଛି କୌଣସି ଅନାଦି ଯୁଗର ଗୁପ୍ତ ଚେତନା? ଯେଉଁ ଶିଳାଖଣ୍ଡକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ମାନବ-ଆତ୍ମା ପରମବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ନିରାକାର ଶୂନ୍ୟତା ଆଡ଼କୁ ଆହୁତି ଦିଏ, ସେହି ଦେବାଳୟର ବାହାର କାନ୍ଥରେ ଶିଳ୍ପୀ କାହିଁକି ଖୋଦନ କରିଥିଲା ଆଦିମ ରୂପ, ରସ ଓ ଶରୀରର ଜଟିଳ ମାୟାଜାଲ !? ଏହା କେବଳ ପାଷାଣର କରାଯାଇଥିବା ଆକୃତି ନୁହେଁ ଏହା ମାନବ ସତ୍ତା, ଚେତନା, ପ୍ରେମ ଓ ମୋକ୍ଷର ସୀମାରେଖାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାର ଏକ ଗୂଢ଼ ପ୍ରୟାସ । ବିସ୍ମୟର ବିଷୟ ହେଉଛି, ଏହି ନଗ୍ନ ମାୟାଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କୌଣସି ଅନ୍ଧକାର ଗୁପ୍ତକୋଠରୀରେ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି; ବରଂ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକର ସମକ୍ଷରେ, ଦେବତାଙ୍କ ଗର୍ଭଗୃହର ଦ୍ୱାରଦେଶରେ, ସମଗ୍ର ଜଗତର ଦୃଷ୍ଟିସମ୍ମୁଖରେ ନିର୍ଭୟରେ ବିରାଜମାନ । ଦାର୍ଶନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ବିଚାର କଲେ
ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ମାନବ ଜୀବନର ସାରବତ୍ତାକୁ ଚାରୋଟି ପୁରୁଷାର୍ଥ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଚାରୋଟି ତତ୍ତ୍ୱ କୌଣସି ପୃଥକ୍ ସତ୍ତା ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ଗୋଟିଏ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ଚେତନାର କ୍ରମ-ବିକାଶର ସୋପାନ। ଆମ ପ୍ରାଚୀନ ମନୀଷୀମାନେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ ଯେ ଜୀବନର ଭୌତିକ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ସତ୍ୟକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରି କେବଳ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର କଳ୍ପନାରେ ବୁଡ଼ି ରହିବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ବା ସାମାଜିକ ସନ୍ତୁଳନ ରହିପାରିବ ନାହିଁ । ମନ୍ଦିର ହେଉଛି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ରୂପ ବା ପ୍ରତୀକ । ମନ୍ଦିରର ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଚୀର ବହିର୍ଜଗତ, ମାୟା ଓ ଶରୀରର ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିବା ବେଳେ ଗର୍ଭଗୃହ ଅନ୍ତର୍ଜଗତ, ଆତ୍ମା ଓ ମୋକ୍ଷର ସଙ୍କେତ ବହନ କରେ । ସାଧକ ଯେତେବେଳେ ମନ୍ଦିର ଆଡ଼କୁ ଆଗେଇ ଆସେ, ସେ ପ୍ରଥମେ ବାହାର କାନ୍ଥରେ ଖୋଦିତ କାମନା, ବାସନା ଓ ଶରୀରର ଶିଳ୍ପସମୂହକୁ ଦେଖେ । ଏହା ସାଧକକୁ ମନେପକାଇ ଦିଏ ଯେ 'କାମ' ବା ସୃଷ୍ଟିର ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି ସିଂହଦ୍ୱାର ସଦୃଶ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ଶାରୀରିକ ଚେତନା ଓ ଜୈବିକ ସତ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବୁଝିନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସେହି ସତ୍ୟକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବ ନାହିଁ । ବର୍ଜନ ନୁହେଁ, ବରଂ ଅତିକ୍ରମ ହିଁ ମୋକ୍ଷର ପ୍ରକୃତ ପଥ। ଶିଳ୍ପୀ ଏହି ଶିଳ୍ପ ମାଧ୍ୟମରେ ଦର୍ଶାଇଛି ଯେ କାମନା ବର୍ଜନୀୟ ନୁହେଁ; ଏହା ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଥମ ସ୍ପନ୍ଦନ । ଯେଉଁଦିନ ମାନବ ଏହି ସ୍ପନ୍ଦନର ସତ୍ୟତାକୁ ଅନୁଭବ କରି ନିଷ୍କାମ ହୋଇଯାଏ, ସେତିକିବେଳେ ସେ ଗର୍ଭଗୃହର ଶୂନ୍ୟତା ଓ ନୀରବତାକୁ ଆସ୍ୱାଦନ କରିବାର ସମର୍ଥତା ଲାଭ କରେ । ଏହା ହିଁ ମାୟାରୁ ବ୍ରହ୍ମ ଆଡ଼କୁ ଗତି କରିବାର ପ୍ରକୃତ ଦାର୍ଶନିକ ସନ୍ଦେଶ ।
ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ତାନ୍ତ୍ରିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ
ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକତାର ଗୂଢ଼ ନିଗମ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ତନ୍ତ୍ର ପରମ୍ପରାରେ ଶରୀରକୁ କୌଣସି ନରକର ଦ୍ୱାର ଭାବେ ଦେଖାଯାଇନାହିଁ, ବରଂ ଏହାକୁ 'ଶିବାଳୟ' ବା ସାଧନାର କ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି। ତନ୍ତ୍ର ଦର୍ଶନର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ହେଉଛି "ଯେଉଁ ଉପାଦାନ ଦ୍ୱାରା ସାଧାରଣ ମଣିଷ ତଳକୁ ଖସିପଡ଼େ, ସେହି ଉପାଦାନକୁ ସାଧନା ମାଧ୍ୟମରେ ରୂପାନ୍ତରିତ କରି ଉପରକୁ ଉଠିବା ହିଁ ଯୋଗ ।" ଏହାକୁ 'ଭୋଗରୁ ଯୋଗ'ର ମାର୍ଗ କୁହାଯାଏ। ଭାରତୀୟ ମାନସରେ ଚେତନାର ବିକାଶକୁ ସପ୍ତଚକ୍ର ବା କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଶକ୍ତିର ଆରୋହଣ ସହ ତୁଳନା କରାଯାଇଛି। ଚେତନାର ପ୍ରଥମ ସୋପାନ ହେଉଛି ମୂଳାଧାର ଚକ୍ର, ଯାହା ଭୌତିକ ସ୍ଥିତି ଓ ଜୈବିକ କାମନାର ପ୍ରତୀକ। ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୋପାନ ହେଉଛି ସହସ୍ରାର ଚକ୍ର, ଯାହା ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ସହ ମିଳନ ଓ ମୋକ୍ଷର ପ୍ରତୀକ। ମନ୍ଦିରର ବାହ୍ୟ କାନ୍ଥରେ ଥିବା କାମକଳା ମାନବର ମୂଳାଧାର ଚକ୍ର ଓ ସାଂସାରିକ ବାସନାର ଦୃଶ୍ୟପଟ। ଗର୍ଭଗୃହରେ ବିରାଜମାନ ନିରାକାର ବା ସାକାର ଦେବତା ସହସ୍ରାର ଚକ୍ରର ପ୍ରତୀକ । ବାହାରର କାମସୁଖରୁ ଭିତରର ସମାଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଯାତ୍ରା ହିଁ କୁଣ୍ଡଳିନୀ ଜାଗରଣର କାବ୍ୟିକ ରୂପକ । ତନ୍ତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ, ପୁରୁଷ ଓ ପ୍ରକୃତିର ମିଳନ ବିନା ସୃଷ୍ଟି ଅସମ୍ଭବ । ଶିବ ଓ ଶକ୍ତିର ଏହି ଅଦ୍ୱୈତ ମିଳନକୁ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବେ ବାହ୍ୟ କାନ୍ଥରେ ଶିଳ୍ପ ଆକାରରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଜଣେ ସାଧକ ଶାରୀରିକ ମିଳନରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ଉଠି ଆତ୍ମା ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ମିଳନ ଆଡ଼କୁ ଅଗ୍ରସର ହୋଇପାରିବ ।
ସାମାଜିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଦେଖିଲେ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସମାଜରେ ମନ୍ଦିର କେବଳ ପୂଜାପାଠ କିମ୍ବା ଈଶ୍ୱର ଆରାଧନାର ସଙ୍କୁଚିତ ସ୍ଥାନ ନଥିଲା; ଏହା ଥିଲା ଶିକ୍ଷା, ସଂସ୍କୃତି, ବିଜ୍ଞାନ ଓ ସାମାଜିକ ଜୀବନର କେନ୍ଦ୍ରବିନ୍ଦୁ । ପ୍ରାଚୀନ ସମାଜରେ ଆଜିର ପରି ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଜୀବନଶୈଳୀ କିମ୍ବା ବୈଷୟିକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ନଥିଲା । ତେଣୁ ସମାଜର ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଜୀବନର ସମସ୍ତ ଦିଗ ବିଷୟରେ ସଚେତନ କରାଇବା ମନ୍ଦିରର ଶିଳ୍ପକଳାର ଅନ୍ୟତମ ଦାୟିତ୍ୱ ଥିଲା । ସେହି ଯୁଗରେ ଯୌନତାକୁ କୌଣସି ପାପ, ଲଜ୍ଜା କିମ୍ବା ଲୁଚାଇବାର ଜିନିଷ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଉନଥିଲା। ବରଂ ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟିର ଏକ ସ୍ୱାଭାବିକ, ପବିତ୍ର ଓ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ଅଙ୍ଗ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ତରୁଣ ଓ ତରୁଣୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଜୀବନ, ଶରୀର ବିଜ୍ଞାନ, କାମକଳା ଓ ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପର୍କରେ ସଠିକ୍ ଓ ସୁସ୍ଥ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ମନ୍ଦିର ଗାତ୍ରର ଏହି ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଖୋଲା ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ।
ସମାଜରେ କୌଣସି ବିକୃତ ଯୌନ ମାନସିକତା ଯେପରି ସୃଷ୍ଟି ନହୁଏ, ସେଥିପାଇଁ ଜୀବନର ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଖୋଲାଖୋଲି ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକରେ ସ୍ୱୀକୃତି ଦିଆଯାଇଥିଲା । ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସମାଜକୁ ପୁନରୁତ୍ପାଦନ ଓ ନିରନ୍ତରତା ଦେବା ପାଇଁ ଗୃହସ୍ଥ ଆଶ୍ରମର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅପରିସୀମ ଥିଲା । ସନ୍ନ୍ୟାସବାଦ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ସମାଜର ଗାଠନିକ ସନ୍ତୁଳନ ନ ବିଗିଡ଼େ, ସେଥିପାଇଁ ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନର କାମନା ଓ ସାଂସାରିକତାକୁ ମଧ୍ୟ ଶିଳ୍ପକଳା ମାଧ୍ୟମରେ ସମ୍ମାନଜନକ ସ୍ଥାନ ଦିଆଯାଉଥିଲା।
ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ କଳାତ୍ମକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତା ଜୀବନକୁ ଏକ ମାତ୍ରିକ ଦୃଷ୍ଟିରେ ନଦେଖି ସମଗ୍ରତାର ସହ ଦେଖିଛି । ଆମ ସଂସ୍କୃତିରେ 'ଶୃଙ୍ଗାର ରସ'କୁ ସବୁ ରସର ରାଜା ବା 'ରସରାଜ' କୁହାଯାଏ। କାବ୍ୟ, ନାଟକ, ସଙ୍ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ—ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳାରେ ଶୃଙ୍ଗାର ରସର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଓ ମହାନ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଛି । ପ୍ରାଚୀନ ଶିଳ୍ପଶାସ୍ତ୍ର ଯଥା—'ଶିଳ୍ପ ପ୍ରକାଶ', 'ମାନସାର' ଓ 'ଅପରାଜିତପୃଚ୍ଛା' ଭଳି ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ସ୍ପଷ୍ଟ ନିୟମାବଳୀ ରହିଛି । ଏହି ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଅନୁସାରେ, ମନ୍ଦିରର ବାହ୍ୟ ପ୍ରାଚୀରରେ 'ମିଥୁନ ମୂର୍ତ୍ତି', 'ଆଲସ କନ୍ୟା' ଓ 'ମୈଥୁନ ଚିତ୍ର' ସ୍ଥାପନ ନକଲେ ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏନାହିଁ । ଏଗୁଡ଼ିକ ମନ୍ଦିରର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ସହ ଜୀବନର ସମଗ୍ର ରୂପକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରନ୍ତି । କଳାକାର ନିଜର ଶିଳ୍ପୀମନରେ ସଂସାରର ସବୁଠାରୁ ଜଟିଳ, ସୁନ୍ଦର ଓ ନିବିଡ଼ ଭାବନା—'ପ୍ରେମ ଓ ଆକର୍ଷଣ'କୁ ପାଷାଣରେ ସଜୀବ କରିତୋଳିଛି । ସାଂସ୍କୃତିକ ଭାବେ ଏହା ନିଷେଧର ପ୍ରତୀକ ନଥିଲା, ବରଂ ଜୀବନକୁ ତାହାର ସମଗ୍ର ରୂପରେ ଉତ୍ସବ ଭାବେ ପାଳନ କରିବାର ଏକ ଦିବ୍ୟ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଥିଲା । ସୁନ୍ଦରତା, ପ୍ରେମ, ସୃଷ୍ଟି ଓ କାମନାକୁ କଳାର ଶୀର୍ଷରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ହିଁ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସ୍ଥାପତ୍ୟକଳାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା ।
ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ମନ୍ଦିର ଗାତ୍ରର ଏହି ଶିଳ୍ପସମୂହ ପଛରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗଭୀର ମନୋବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ବୈଜ୍ଞାନିକ ସତ୍ୟ ନିହିତ ରହିଛି । ମନୋବିଜ୍ଞାନ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହାକୁ 'ମାନସିକ ପରିଶୋଧନ' ବା 'Psychological Catharsis' କୁହାଯାଇପାରେ। ମନୁଷ୍ୟ ମନରେ କାମନା ଓ ବାସନା ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ପ୍ରବଳ ଶକ୍ତି । ଯଦି ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ଦମନ କରାଯାଏ, ତେବେ ତାହା ମାନସିକ ବିକୃତି ସୃଷ୍ଟି କରେ । ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଦର୍ଶକ ମନ୍ଦିରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ବାହାର କାନ୍ଥର ଏହି ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ନିଜ ମନର ଗୁପ୍ତ ବାସନାଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରକାଶ୍ୟରେ ଅନୁଭବ କରେ । ଏହି ନଗ୍ନ ସତ୍ୟକୁ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ମାନସିକ କାମନାର ପ୍ରଶମନ ଘଟେ । ଏହା ଦର୍ଶକ ପାଇଁ ଏକ ମାନସିକ ପରୀକ୍ଷା ସଦୃଶ—ଯଦି ବାହାର କାନ୍ଥର କାମଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଦର୍ଶକର ମନ ବିଚଳିତ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସାଂସାରିକ ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇନାହିଁ ଏବଂ ଭିତରର ଶୂନ୍ୟତା ବା ବ୍ରହ୍ମଦର୍ଶନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନୁହେଁ । ଯେତେବେଳେ ସେ ଏହି ରୂପ ଓ ମାୟାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଶାନ୍ତ ମନରେ ଗର୍ଭଗୃହରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରକୃତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ । ଏତଦ୍ବ୍ୟତୀତ ପ୍ରାଚୀନ ବାସ୍ତୁଶାସ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ବିଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ, ଏହି କାମୋଦ୍ଦୀପକ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକୃତିର ନାକାରାତ୍ମକ ଆବେଗ, କାମପ୍ରବୃତ୍ତିଜନିତ ବିଚ୍ୟୁତି ଏବଂ ମହାଜାଗତିକ ବଜ୍ରପାତ ବା ବିଜୁଳିରୁ ମନ୍ଦିରର ପାଷାଣ ଗଠନକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଆକର୍ଷକ ଶକ୍ତି ବା 'ଶକ୍ତି ସନ୍ତୁଳକ' ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା ।
ଐତିହାସିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଭାବେ ଅବଲୋକନ କଲେ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ଭାରତରେ ୮ମ ରୁ ୧୩ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ମିତ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକରେ (ଯେପରିକି କୋଣାର୍କ, ଖଜୁରାହୋ, ଭୁବନେଶ୍ୱରର ରାଜାରାଣୀ ଓ ମୁକ୍ତେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର) ଏହି କାମକଳାର ଶିଳ୍ପ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହି ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ସୋମବଂଶୀ ଓ ଗଙ୍ଗବଂଶ ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାରତରେ ଚାନ୍ଦେଲା ରାଜବଂଶର ଶାସନ ଥିଲା । ଏହି ଯୁଗରେ ଶୈବ, ଶାକ୍ତ, ଓ ବୌଦ୍ଧ ସହଜଯାନ ତନ୍ତ୍ରର ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ସମାଜ ଓ ରାଜପରିବାର ଉପରେ ଥିଲା । ଏହାର ଅନ୍ୟ ଏକ ଐତିହାସିକ କାରଣ ହେଉଛି ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ପ୍ରଭାବ । ସେହି ସମୟରେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ଅତ୍ୟାଧିକ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ପ୍ରଚାର ଫଳରେ ସମାଜର ବହୁ ଯୁବକ-ଯୁବତୀ ସଂସାର ତ୍ୟାଗ କରି ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇଯାଉଥିଲେ । ଏହା ଦ୍ୱାରା ଜନସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଉଥିଲା, ସମାଜ ଗୃହସ୍ଥ ଶୂନ୍ୟ ହେଉଥିଲା ଏବଂ ଦେଶର ନିରାପତ୍ତା ଓ ଅର୍ଥନୀତି ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଥିଲା । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିର ମୋଡ଼ ବଦଳାଇବା ପାଇଁ ଏବଂ ହିନ୍ଦୁ ସନାତନ ଧର୍ମର ପୁନରୁତ୍ଥାନ ସମୟରେ ସଂସାର, ସୃଷ୍ଟି, ସାଂସାରିକତା ଓ କାମନାକୁ ପୁନର୍ବାର ପବିତ୍ର ଓ ଆବଶ୍ୟକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବା ପାଇଁ ରାଜା ଓ ଶିଳ୍ପୀମାନେ ମନ୍ଦିର କାନ୍ଥରେ ଜୀବନର ସମଗ୍ର ସ୍ପନ୍ଦନକୁ ଉଲେଖ କରିଥିଲେ।
ଏହିପରି ଭାବେ, ମନ୍ଦିର କାନ୍ଥର କାମକଳା କୌଣସି ଆକସ୍ମିକ ସଂଯୋଗ କିମ୍ବା ଶସ୍ତା ଅଶ୍ଳୀଳତା ନୁହେଁ। ଏହା ଶରୀରରୁ ଶୂନ୍ୟତା, ଭୋଗରୁ ଯୋଗ, ଏବଂ କାମରୁ ମୋକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାନବ ଆତ୍ମାର ଦିବ୍ୟ ଗତିପଥକୁ ଦର୍ଶାଉଥିବା ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୂଢ଼, ବୈଜ୍ଞାନିକ, ସାମାଜିକ, ଐତିହାସିକ ଓ ଦାର୍ଶନିକ ଜୀବନ-ଦର୍ଶନ ।
✍️ ସନ୍ତୋଷ ପଟ୍ଟନାୟକ , ଗଞ୍ଜାମ
No comments:
Post a Comment